Onder het asfalt de savanne

In de Paasweek van 2018 – zondag 25 maart tot en met zondag 1 april – vielen er in Spanje 26 verkeersdoden. Daar niet bij opgeteld is de Indische olifant die aan een hartaanval op de A30 bij Pozo Canada in de provincie Albacete overleed.  De vrachtwagen met vijf circusdieren kapseisde bij een inhaalmanoeuvre en kwam dwars op de weg te staan. Terwijl door de brandweer het dode dier in een container werd getakeld liepen de andere olifanten, geschaafd en gebutst, op de vluchtstrook en in de ruimte tussen de rijbanen rond.

Het landschap begon met hun aanwezigheid op woeste grond begroeid met struiken en stug gras te lijken. De voorwereldlijke aanblik van de grote dieren met hun kenmerkende trage motoriek – ze bewegen door hun massa als in slow motion– deed je het asfalt, de vangrail en de rijdende voertuigen vergeten. Van hun aanwezigheid ging een voornaam gezag uit. De Spaanse weggebruikers werden geduld in een regime dat de grote dieren toebehoorde. Het leek op een revanche die gerechtvaardigd was.

Het contrast op de A30 was groot en daarom voor de verhoudingen tussen mens en dier veelzeggend. De dieren zijn voor het circus gedomesticeerd en voor hun voedselvoorziening volledig van ons afhankelijk. Het is een absurde vraag wat ze gedaan zouden hebben als zij hadden kunnen kiezen. Van grote roofdieren is bekend dat zij 98% van hun tijd slapend doorbrengen, wat al snel tot de veronderstelling leidt dat zij de 2% overige activiteit voor meer gemak zouden willen inruilen.

Het is casuïstiek in menselijke termen. Noodgedwongen, want er zijn geen andere; niemand weet namelijk hoe het is om een bonobo of olifant te zijn. Het toekennen van menselijke eigenschappen aan planten en dieren lijkt ooit begonnen als sprookje en als een grap, maar het is intussen serieuze wetenschap geworden. Binnenkort worden er namens de dieren rechten opgeëist. De rangorde van mens & dier in de schepping krijgt dan het karakter van een wedstrijd, de winnaar verwerft een plaats en de verliezer krijgt die niet. Het gaat om de verovering van ruimte. Voor iemand die antropomorfisme serieus neemt staat er met andere woorden heel wat op het spel.

‘Het gaat om heel eenvoudige dingen.’

|

Pas 30 jaar was Jean Leering toen hij in 1963 tot directeur van het Van Abbemuseum in Eindhoven werd benoemd. Tijdens zijn studie bouwkunde aan de TU Delft maakte hij al twee tentoonstellingen die tot ver buiten dit vakgebied, onder andere in de wereld van de beeldende kunst, werden opgemerkt. Met zijn uitgesproken artistieke belangstelling en tekenvaardigheid kwam hij vanwege vaderlijke scepsis met betrekking tot de kunstenaarsprofessie op de TU terecht. Leering zag het niet als een beperking. Het was … Read More

De zieke keizer

|

Het gebeurt een paar keer in Albert Camus’ toneelstuk Caliguladat de Romeinse keizer aan zijn entourage vraagt om vermoord te worden. De senatoren, vertrouwelingen en vrienden van de keizer zijn het object van zijn onvoorstelbare wreedheid en willekeur, er is dus alle reden tot die moord. ‘Sluit de graanschuren, morgen is er hongersnood’, gelast de keizer, want niet alleen de hofhouding is het onderwerp van zijn onbeperkte macht en destructieve opvatting van vrijheid. Camus noemde zijn stuk ‘de geschiedenis van … Read More

Onder het asfalt de savanne

|

In de Paasweek van 2018 – zondag 25 maart tot en met zondag 1 april – vielen er in Spanje 26 verkeersdoden. Daar niet bij opgeteld is de Indische olifant die aan een hartaanval op de A30 bij Pozo Canada in de provincie Albacete overleed. De vrachtwagen met vijf circusdieren kapseisde bij een inhaalmanoeuvre en kwam dwars op de weg te staan. Terwijl door de brandweer het dode dier in een container werd getakeld liepen de andere olifanten, geschaafd en … Read More

in de kelder van het Stedelijk Museum

|

In de videofilm die de nieuwe collectie presentatie van het Stedelijk Museum begeleidt is veel plaats voor architect Rem Koolhaas ingeruimd. Naast hem zien we de teamleider tentoonstellingsopbouw van het SM, het hoofd van de afdeling educatie en publicaties en de directeur van Tata Steel Nederland. De opnamen bij TSN geven een suggestie van het productieproces van staal maar figureren vooral als een klassiek toonbeeld van industriële heroïek. Analoog hieraan is de inrichting van het SM bij wijze van spreke … Read More

De moderne Prometheus

|

Frankenstein verafschuwt het wezen dat hij heeft gemaakt. In het naar hem genoemde boek vlucht hij bij de eerste aanblik weg maar het schepsel dat hij een monster noemt achtervolgt hem en gaat een confrontatie met hem aan. Het monster heeft zichzelf spreken geleerd en begrepen dat liefde de mensen met elkaar verbindt. Hij roept Frankenstein tot verantwoording en vraagt waarom hij hem die begiftigd is met alle menselijke gevoelens van de omgang met zijn schepper en zijn dierbaren heeft … Read More

Kopie aan de Arno

|

De Italiaanse Renaissance is in Florence op een voorbeeldige wijze bewaard gebleven. De gebouwen van toen zijn er nog, de fresco’s staan verbazingwekkend fris op de muren waarop ze door briljante kunstenaars ruim 500 jaar geleden zijn geschilderd. Met de gebouwen, de beelden, schilderijen, tapijten en het meubilair zijn zij het kapitaal van het museale themapark dat de stad is geworden en van onoverkomelijke bezwaren tegen de miljoenen bezoekers die elk jaar naar de Michelangelo’s, Ghirlandaio’s, Brunelleschi’s en Donatello’s komen … Read More

Eigenaar van het onderwerp

|

Kunstenares Hannah Black heeft in een door 25 collega’s mede ondertekende open brief aan de curatoren van de Whitney Biennial 2017 gevraagd om uit de tentoonstelling een schilderij te verwijderen. Zij vraagt zelfs om de vernietiging van Open Casket van Dana Schutz, een post-mortem portret van de zwarte Amerkaanse tiener Emmett Till die in 1955 op grond van valse beschuldigingen in het stadje Money, Mississippi werd gelyncht. Of deze controverse groot dan wel klein is, is een kwestie van perspectief. … Read More

Donkere Materie

|

In 2009 stelden fotograaf Carl De Keyzer en historicus Johan Lagae uit het archief van het Koninklijk Museum voor Midden Afrika in Tervuren het boek CONGO BELGE en images samen. De ruim honderd foto’s gemaakt rond het jaar 1900 tonen een wereld die ongekend is en niet afdoende lijkt te kunnen worden beschreven, de vraag is zelfs of ooit iemand een dergelijke beschrijving van belang gevonden heeft. Voordat Joseph Conrad in 1902 zijn Heart of Darkness publiceerde heeft hij als … Read More

Het W-woord

|

  Het artikel van Koen Kleijn in De Groene Amsterdammer van 24 augustus 2017 over de eis tot naamsverandering van Witte de With liet er geen twijfel over bestaan; toegeven aan de eis zou het doodvonnis van het Rotterdamse kunstcentrum betekenen. In het gesprek met Kees Weeda in het radioprogramma OVT op 10 september 2017 – de voorzitter van de raad van Toezicht kondigde naamsverandering aan – werd gezegd dat het Gemeentebestuur van Rotterdam de subsidie aan WdW zou gaan … Read More

|

  Bewaren